Lappiske sprogprøver - JA Friisa čállán

Odne lean viimmat garrestan lohkagoahtit J.A Friisa "Lappiske sprogprøver".
Orui oalle váivi lohkagoahtit go lea čállon dološmállet bustávaiguin. Daid lea munnje oalle stávemuš, orru manname hiljit go in leat nu hárjánan daid lohkat. Muhto go ollejin dan oassái mas dat "albma" girji álggii, de doppe ledje dat sámegielteavsttat čállojuvvon latinbustávaiguin. Dárogieljorgalus baicca gohtalašbustávaiguin.
Álggos leat muitalusat iešguđet guovlluin, earret eará Várjjatvuonas, Ohcejogas, Kárášjogas, Guovdageainnus, Ivvárstáđiin, ja Vefsnis. Muitalusat leat elliid birra, jiehtanasaid birra, meararávggaid birra. Loahpageahčen fas leat árvádusat ja sátnevádjasat. Áibbas loahpas lea alfabehtalaš sátnelistu.

Girji ii lean rievttimielde jurddašuvvon muitalusgirjin, muhto gielladokumentašuvdnan. Dan dihte lea čállojuvvon suopmana mielde. Muhtin sánit leat oaneheappot go čállingiela mielde livčče. Mu mielas lea buorre danin. Ovtta grammatihkalaš mihtilmasvuođa fuomášin. Friis lea juohkán kom.ml.-gehčosa (-guin) sierra máddagis dahje sánis. Diet livččii guorahallanveara ahte lea go juohke suopmanis dan dahkan, vai dušše muhtimiin.

Báhcen dušše imaštallat. Gii lea leamaš čálašan dien girjji mii lea digitaliserejuvvon? Gávdnojit loahppaoasis, sátnegirjeoasis. Lea muhtin dološ olmmoš gii lea čállán sámegielsániid ja dárogielčilgehusa. Dovddat go don giehtačállosa?

Ozat go dološ girjjiid ja čállosiid?

Odne lean atnán veahá áiggi ohcat digitaliserejuvvon girjjiid sámi áššiid birra. Ubmi universitehtas leat, nu go ollu eará girjerádjosat nai, digitála hápmái ráhkadan girjjiid. Doppe leat digitaliseren boares girjjiid ja reivviid maid ii šat gávnna oastit - navddán goit - ja main lea dahkkivuoigatvuohta nohkan. Dohko beassá dákko.

Dat oassi gos leat boares digitála girjjit lea nu gohčoduvvon Forskningsarkivet. Go geahččá olgeš bealde fálus, de leat čujuhusat "Digitaliserade arkiv" ja  "Digitaliserade böcker". Go dakko deaddela, de boađát siidduide mas sáhttá ohcat boares girjjiid.

Dan ohcanfunkšuvnna in ožžon doaibmat nu bures. Sii várra ieža maid dihtet dan, go bajemussii leat bidjan njuolggogeainnu Ruoŧabeale girjjálašvuođadatabasii, LIBRIS. Dat doaibmá sullii seammaládje go BIBSYS Norggabealde. Geahččalin dan ohcanvuogi maid. Dat doaimmai mihá buorebut go dan siiddu ohcanvuohki.

Dihtet go? Seamma neahttabáikkis gávdná maid dološ govaid maid Gustaf Hallström lea govvedan iežas oallut mátkkiin. Son lei rievttimielde arkeologa, muhto son lea maid hirbmat viidát mátkkoštan. Geahčastallen muhtin govaid. Doppe ledje govat Jämtlánddas, gos muhtin lei caggan duolji goikat gieškkaiguin. Guokte sápmelačča Njunnásis Suomabealde, Kárášjotolbmot ja vel Ruoššabealde govvejuvvon Sieidejávrre guovllus. Hallström govvačoakkáldagas leat s. 10 000 gova. In dieđe leat go buot digitaliserejuvvon gal.

Leat vel eará digitála girje- ja govvačoakkáldagat, muhto daid birra čálán maŋŋel muhtomin.